Achtergrond Hermitage voor Kinderen

In de Hermitage in St.-Petersburg wordt al heel lang, traditiegetrouw, aan kinderen veel speciale aandacht gegeven. Vanaf de start van de Hermitage Amsterdam stond vast dat educatie een wezenlijk onderdeel zou zijn van de Amsterdamse vestiging. Inmiddels is al een educatieprogramma van drie onderdelen opgezet: Hermitage School, Hermitage Atelier en Hermitage Academie. Uitgangspunt van alle drie is: het ontwikkelen van kunstzinnig inzicht en talent bij kinderen.

Doelstellingen

Onder het motto ‘ieder kind heeft recht op de ontdekking van zijn artistieke talent’ is een ambitieus programma gerealiseerd voor het basis- en het voortgezet onderwijs. Dat gebeurt voor het basisonderwijs in de Hermitage voor Kinderen in gebouw Neerlandia aan de Nieuwe Herengracht. Met vijf ateliers, twee leslokalen, een kantine en een winkel wordt het de grootste educatieve ruimte van museaal Nederland.

Gebouw Neerlandia, waar tussen februari 2004 en januari 2009 de eerste fase van de Hermitage Amsterdam was gehuisvest, is sinds 20 juni 2009 de behuizing van de Hermitage voor Kinderen. Het is te bereiken via de eigen ingang aan de Nieuwe Herengracht en, onder begeleiding, via de Herenvleugel. Op de begane grond is plaats voor de receptiebalie, de Kinderkantine en de Kinder Cadeau Winkel. Op de eerste en tweede verdieping bevinden zich elk twee ateliers en een leslokaal. De derde verdieping herbergt nog een atelier, een voorraadruimte en kantoren voor docenten.

De Hermitage Amsterdam is vernieuwend, onderscheidend op educatief gebied in de volgende zaken:

  1. Herintroductie academische traditie
  2. Talentscouting en -ontwikkeling
  3. Social inclusion écht in praktijk gebracht

Herintroductie academische traditie/talentscouting en -ontwikkeling.

De creatief-pedagogische tradities van Nederland en Rusland hebben een tegengestelde ontwikkeling doorgemaakt. In Nederland werd vanaf de jaren zestig het strenge, dogmatische en academische principe losgelaten en vooral het creatieve proces centraal gesteld. Zeker een ontwikkeling met positieve kanten, maar met het nadeel dat de academische en traditionele onderdelen van het kunstonderwijs langzaam verdwenen. Een ander belangrijk gemis in Nederland is dat creatief talent niet vroeg wordt ontdekt. Wat normaal is in sport, dans en muziek bestaat niet in de beeldende kunst.

In Rusland is de academische traditie niet verloren gegaan, sterker nog, zij is nog steeds zeer aanwezig in het huidige curriculum. Ieder Russisch kind kent ‘zijn’ Russische dichters, componisten, schilders en schrijvers. Deze methode van creatief onderwijs heeft echter weer de beperking dat de eigen artistieke expressie van kinderen vaak ondergeschikt is aan de kennisverwerving. Anderzijds is de traditie van vroeg opsporen en begeleiden van talent in Rusland van gunstige invloed op de beeldende kunst. Net als in muziek, sport en dans worden kinderen jong geselecteerd op artistiek talent, dat vervolgens wordt gestimuleerd en zich verdiept, met als resultaat vele goede kunstenaars die hun klassieken kennen.

Het unieke aan het programma van de Hermitage Amsterdam is de fusie van het beste uit twee tradities: de vrije expressie uit Nederland en de academische traditie uit Rusland. Dit wordt in de praktijk gebracht met talentenklassen van kinderen die bij de basislessen op school een meer dan gemiddeld artistiek talent bleken te bezitten.

Social inclusion écht in de praktijk gebracht

Regelmatig presenteren de talenten hun werk in de Hermitage aan hun ouders, familie en vrienden. Dán is echt zichtbaar wat dit educatieve project zo bijzonder maakt: ouders met Ghanese, Turkse, Surinaamse en Nederlandse achtergronden verwonderen zich gezamenlijk over de resultaten van hun kinderen. Talent discrimineert niet.

Social inclusion is een term die met name in de Britse musea in zwang is geraakt. Daar werd voor het eerst vastgesteld dat een museum er voor iedereen is. Iedereen heeft recht op de kennismaking met de ’schok van het authentieke’. Ook voor de Hermitage Amsterdam was dat een uitgangspunt. Iedereen toegang geven, iedereen erbij laten zijn. Het was daarom essentieel samenwerking te zoeken met álle stadsdelen van Amsterdam, in tegenstelling tot de enkele die voor de eerste fase hebben meegewerkt. Het wordt in de praktijk gebracht met hindoeïstische, islamitische, katholieke, gereformeerde, openbare en vrije scholen, met kinderen uit alle delen van de wereld. Anders dan bij het bestaande programma Kunstkijkuren ligt de nadruk niet alleen op het cognitieve element (lees rondleiding). Juist het potentieel aan creatief talent wordt uitgedaagd, gestimuleerd en geselecteerd. En dat voor heel Amsterdam. Uit reacties van met name de ‘zwarte’ stadsdelen (Slotervaart, Zuidoost, Geuzenveld/Slotermeer) blijkt hoe bijzonder het is dat hun leerlingen (gratis) aan dit programma kunnen deelnemen. Contact met kunst zoals dat vanzelfsprekend is in de stadsdelen Centrum en Zuid, bestaat daar veel minder. In het begin worden alle stadsdelen bij toerbeurt benaderd. Tegelijk zal het programma zich uitbreiden naar het gehele gebied van de Stadsregio Amsterdam (voorheen het ROA).

Test en advies

Met dit ambitieuze programma gaat de Hermitage Amsterdam niet over één nacht ijs. In maart 2004 is gestart met een pilotfase waarin inhoudelijke en logistieke onderdelen van het programma zijn getest, geëvalueerd, bijgestuurd en uitgebreid. Vanaf het begin is dit met name een taak geweest van het ‘Decanaat’, een groep van professionals die de Hermitage Amsterdam heeft geadviseerd, bestaande uit Annemarie Vels Heijn (oud-directeur Presentatie Rijksmuseum en oud-directeur Nederlandse Museum Vereniging), Petra Katzenstein (hoofd educatie Joods Historisch Museum), Pieter de Dreu (educatief medewerker Anno, promotiebureau voor Nederlandse geschiedenis) en Thea Tolsma (beeldend kunstenaar en museumdocent).

Daarnaast is het programma uitgebreid besproken met de collega’s in het museale veld, de educatieve afdeling van de Hermitage in St.-Petersburg en de participerende docenten, scholen en ouders van de kinderen. Bovendien hebben we veel gewerkt met coördinerende organisaties voor (cultuur)onderwijs, zoals MOCCA (Match Onderwijs en Cultuur Amsterdam), Matchpoint en Stichting Leerplan Ontwikkeling.

Programma

Er zijn twee educatieve doelgroepen in de Hermitage voor Kinderen:

  • kinderen van 6–12 jaar
  • jongeren van 12–18 jaar

Kinderen van 6–12 jaar: iedereen toegang tot zijn talent

Wie het belang van educatie in de Hermitage Amsterdam gevisualiseerd wil krijgen, moet eens een plattegrond van het museum bekijken. Daaruit blijkt de grootte van gebouw Neerlandia. Het is voor Nederland uniek dat zoveel ruimte in een museum wordt vrijgemaakt voor educatieve programma’s. De docenten zijn allemaal beeldend kunstenaars die veel pedagogische en educatieve ervaring hebben.

De Hermitage voor Kinderen kent twee programma’s voor kinderen van 8–11 jaar. Ze kwamen hierboven al ter sprake, nu volgt enige uitleg.

Hermitage School

De Hermitage Amsterdam staat midden in de maatschappij en wil zoveel mogelijk mensen en groepen erbij betrekken. Dat is echter niet vanzelfsprekend. Het hangt vaak samen met welstand, sociale achtergrond, traditie en scholing. De Hermitage Amsterdam vindt het van groot belang zoveel mogelijk mensen toegang te bieden tot cultuur en creatief werken, te beginnen bij de kinderen in het basisonderwijs.

In de eerste fase is gewerkt met verschillende stadsdelen in Amsterdam. Zij droegen zorg voor de selectie van de scholen en garandeerden daarbij een representatieve afspiegeling van het Amsterdamse onderwijs. Het resultaat was dat een bonte mengeling van kinderen met diverse achtergronden een bezoek aan de Hermitage Amsterdam bracht.

In de tweede fase is voor de Hermitage School de actieradius uitgebreid naar groot Amsterdam. Per tentoonstelling volgen circa 250 klassen het programma volgen. Ook wordt iedere tentoonstelling een gastgemeente uitgenodigd.

Het programma van de Hermitage School bestaat uit drie gedeelten.

  1. Voorbereiding op school met 3–4 weblessen
    De weblessen gaan in op het onderwerp van de tentoonstelling en thema’s die daarmee samenhangen. De lessen worden door deskundige medewerkers van de Hermitage Amsterdam samengesteld en uitgebreid getest. De lessen worden klassikaal gevolgd.
  2. Rondleiding door de tentoonstelling
    De kinderen gaan met hun hele klas naar de Hermitage Amsterdam. De docenten/beeldend kunstenaars vangen hen op en leiden ze rond door de tentoonstelling.
  3. Workshop in de ateliers van de Hermitage Amsterdam
    Na de rondleiding volgt een workshop die in het teken staat van het thema van de tentoonstelling. Kinderen worden uitgedaagd een creatieve invulling te geven aan een opgave. De resultaten worden klassikaal besproken aan het eind van de workshop.

Hermitage Atelier

Een voor Nederland uniek onderdeel, dat zich volop heeft bewezen. Tijdens het klassikale bezoek wordt door de docent/beeldend kunstenaar gekeken of zich in de klassen bijzondere talenten bevinden. Aan het eind van de tentoonstelling worden ze via ouders door de docenten uitgenodigd om hun vaardigheden verder te ontwikkelen in het Hermitage Atelier. Dit wordt gehouden op zaterdag en woensdagmiddag. Ieder kind volgt vijftien van deze ateliers, verspreid over drie blokken van vijf, wat te maken heeft met de looptijd van de tentoonstelling en zaken als schoolvakanties en vrije dagen. Het Hermitage Atelier duurt tussen anderhalf en twee jaar. Aan het eind ervan worden de werken van de talenten tentoongesteld in tentoonstellingzalen van de Hermitage Amsterdam.

Het principe van social inclusion komt hier het beste tot zijn recht. Creatief talent maakt immers geen onderscheid in ras, geld, geloof en opleiding. Al tijdens de tentoonstellingen van de eerste testklassen was dat zichtbaar: juist hier treffen kinderen en ouders van totaal verschillende herkomst elkaar.

De Hermitage Amsterdam wil vooral bereiken dát deze kinderen beseffen dat ze creatief talent hebben. Wat ze ermee gaan doen in hun toekomstige leven is hun zaak, de ontdekking en het besef van hun potentie zijn de zaken die tellen.

Bij de selectie motiveren de docenten/beeldend kunstenaars hun keuze in standaardformulieren. Er wordt gelet op cognitieve, sociale en creatieve elementen: hoe geïnteresseerd is een kind, en op welke terreinen ligt die interesse, hoe groot is zijn fantasie en hoe (gemakkelijk, boeiend) verloopt het creatieve proces. Kinderen die op deze elementen meer dan gemiddeld scoren worden geselecteerd. De selectie blijft mensenwerk, maar dankzij de pilotfase zijn de docenten nu goed getraind in het onderkennen van de talenten. Uiteraard wordt rekening gehouden met ‘verborgen’ talenten: een stil kind kan een groot creatief talent bezitten, een spraakzaam kind is niet automatisch creatief vaardig.

Jongeren 12–18 jaar: aanvulling op het curriculum

Individueel: Hermitage Academie

Wanneer een talent het Hermitage Atelier heeft doorlopen, is de leeftijd van 11/12 jaar bereikt. Om de ontwikkeling van jeugdige talenten niet ‘in de knop te breken’ is er een vervolgprogramma dat ze gedurende drie jaar, in drie blokken per schooljaar, een programma aanbiedt met vier achtereenvolgende weekenden een les. Het programma kent een cognitieve (kunst- en cultuurgeschiedenis), een creatieve (workshops) en een associatieve kant (bezoek aan andere tentoonstellingen, restauratoren enzovoorts).

De keuze voor drie jaar heeft te maken met de ontwikkeling van een kind. De Hermitage Amsterdam wil het talent zo lang mogelijk blijven koesteren en stimuleren, maar begrijpt dat kinderen in de leeftijd van 15/16 jaar eigen keuzes willen gaan maken.

De Hermitage Academie is een bijzondere combinatie van verschillende leerelementen. Klassiek kunstonderwijs met ‘internationale canon’ wordt tegenwoordig niet meer gegeven op school. De Academie biedt dat wel aan. Dit lesonderdeel staat los van de lopende tentoonstelling; de bezoeken aan andere instituten en personen echter niet. Deze onderdelen vormen 50% van de lessen. De andere helft blijft gereserveerd voor de ontwikkeling van het creatieve talent, via workshops in de Hermitage voor Kinderen. Hiervoor zijn speciale lesprogramma’s ontwikkeld, waarin de Academieleerlingen kennis maken met allerlei vormen van beeldende kunst: tekenen naar het leven, conceptueel denken, collagetechniek en meer.

En daarna?

Als de Academieleerlingen op 15/16-jarige leeftijd ‘afstuderen’ hebben ze zes à zeven jaar meegedraaid in de Hermitage Amsterdam. Daarna kunnen ze ‘Jonge Vriend’ worden én zullen ze getraind worden om leeftijdsgenoten te kunnen rondleiden in de Hermitage Amsterdam.

Mogelijk gemaakt door

In een vroeg stadium heeft VSBfonds de Hermitage Amsterdam aangegeven betrokken te willen worden bij de realisatie van het museum. Het ging het fonds voornamelijk om het educatieve deel. Met de projecten die VSBfonds steunt, moeten zoveel mogelijk mensen cultuur kunnen ervaren, beleven, creëren, ervan kunnen leren en genieten. Het gaat erom mensen enthousiast te maken voor cultuur en te verleiden cultuur voor het eerst op te zoeken. Maar ook om bestaand publiek een verdiepende ervaring te bieden. En talent de mogelijkheid geven zich te ontwikkelen. Tot slot wil VSBfonds eraan bijdragen het draagvlak voor cultuur veilig te stellen voor de toekomst en haar meer maatschappelijk rendement te geven. Het bedrag dat VSBfonds doneert, zal worden besteed aan de renovatie en de exploitatie van de Hermitage voor Kinderen.

Daarnaast heeft het Prins Bernhard Cultuur Fonds een bedrag ingebracht voor de aanschaf van educatief materiaal voor kinderen, jongeren en volwassenen. Dat komt ten goede aan alle educatieve activiteiten, maar met name aan die voor het voortgezet onderwijs en de volwasseneneducatie. Concreet is de bijdrage voor de Hermitage voor Kinderen bestemd voor het meubilair en de ontwikkeling van lesmateriaal.



Contactinformatie

Hermitage Amsterdam
Afdeling Educatie
T 020 530 87 55
educatie@hermitage.nl

Voor verdere informatie over het museum en de tentoonstelling kunt u terecht op onze website: www.hermitage.nl.

Bezoekadres

Hermitage School-programma
(di t/m vr ochtend):
Hermitage voor Kinderen
Nieuwe Herengracht 14

Overige activiteiten:
Hermitage Amsterdam
Amstel 51

Geef aan de Hermitage voor Kinderen

Jaarlijks krijgen meer dan 10.000 kinderen gratis cultuuronderwijs. Hiervoor ontvangt de Hermitage voor Kinderen geen subsidie. Wij hebben uw hulp hard nodig.
Geef daarom nu en klik hier.

De Cultuurbus

De Cultuurbus brengt Amsterdamse basisscholen naar 17 culturele instellingen in Amsterdam, waaronder de Hermitage Amsterdam.

Meer informatie en reserveren: www.cultuurbusamsterdam.nl

Word ook fan!

Wist je dat wij ook een Hermitage voor Kinderen Facebook-pagina hebben? Word nu dus snel fan en volg ons.

Bedankt

Partners van de Hermitage voor Kinderen

AMVJ Fonds
Dutch Flower Group
Freek en Hella de Jonge Stichting
VandenEnde Foundation
Stichting RCOAK
Stichting Zabawas
Riki Stichting

Founder
Hoofdsponsors
Sponsor
Internetpartner
Strategiepartner
Security partner


Sitemap